100 ปีชาตกาล ผู้ชายยิ่งใหญ่ที่ชื่อ "เล็ก วิริยะพันธุ์"

“วัฒนธรรมไทยได้จำเริญอยู่คู่เคียงกับไทยโบราณมาอย่างสืบเนื่อง และหากสามารถรักษาไว้สืบไปด้วยภูมิปัญญาและความเข้าใจอันถ่องแท้แล้ว ก็จะทำให้ปัจจุบันและอนาคตของเรากอปรด้วยความหมายที่ทรงคุณค่า มิเสื่อมคลาย คำถามมีอยู่ว่า เหตุใดวัฒนธรรมอันดีงามยิ่งใหญ่ไพศาลนี้ ถึงเสื่อมถอยลงได้เล่า?

ทั้งนี้ทั้งนั้นเพราะคนทั้งหลายไม่ใส่ใจ พากันมองข้ามไปเสีย หรือว่าอาจยังมีเหตุอื่นที่สำคัญกว่า เคลือบแฝงอยู่อีก? เมื่อได้ใช้ความคิดทบทวนไปมานานครั้งเข้าจึงเห็นว่า การที่วัฒนธรรมไทยต้องเสื่อมโทรมอับเฉาลงทุกทีๆ นั้น ก็ด้วยเหตุที่มิได้มีผู้ใดนำเอายอดแห่งแก่นสารของวัฒนธรรมไทยไปเผยแพร่ในหมู่ชนอย่างกว้างขวาง และถูกต้องบริบูรณ์ด้วยการใช้รูปแบบง่ายๆ เข้าใจไม่ยาก โดยให้ประสานสอดคล้องกับสิ่งแวดล้อม และชีวิตความเป็นอยู่ของคนในปัจจุบันสมัย ดังนั้นเมื่อคนทั้งหลายไม่มีโอกาสที่จะรับรู้และเข้าใจวัฒนธรรมแห่งชาติของตนเองที่มีสืบต่อกันมานั้นแล้ว จะให้เขาเหล่านั้นชื่นชอบและยอมรับได้อย่างไร?

เมื่อเราตระหนักเช่นนี้ จึงเห็นว่าต้องลงมือทำเลย ด้วยเหตุนี้ เราผู้ยึดถือวัฒนธรรมเป็นภารกิจ ย่อมต้องลงแรงส่งเสริมกิจกรรมด้านนี้อย่างสุดกำลัง”

เล็ก วิริยะพันธุ์


รุ่งอรุณแห่งความคิด

เล็ก วิริยะพันธุ์ เกิดเมื่อปี พ.ศ.2457 ในครอบครัวนักธุรกิจชาวจีน ย่านสำเพ็ง เมื่อสำเร็จการศึกษาขั้นพื้นฐานบิดาได้ส่งไปศึกษาต่อขั้นอุดมศึกษาที่เมืองเซี่ยงไฮ้ ประเทศจีน ช่วงนี้เองคุณเล็กมีโอกาสเที่ยวศึกษาไปยังแหล่งศิลปวัฒนธรรมต่างๆ ได้สั่งสมความรู้ด้านศิลปะ ศาสนาและปรัชญาต่างๆ ไว้เป็นอันมาก จนเมื่อบิดาป่วยหนักจึงได้กลับมาสานต่อธุรกิจของครอบครัว และจากการติดต่อค้าขายทางธุรกิจ ได้ชักนำให้คุณเล็กพบคุณประไพ วิริยะพานิช ผู้ซึ่งได้กลายมาเป็นคู่ชีวิต ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการเป็นคู่คิดและแรงใจในการทำงาน จนคุณเล็กประสบความสำเร็จอย่างสูง ในแวดวงธุรกิจในระยะต่อมา

ส่วนจุดเริ่มต้นความสนใจด้านศิลปะของคุณเล็กนั้น เริ่มจากการอ่านและสะสมของเก่าตั้งแต่ช่วงยังเป็นนักธุรกิจเต็มตัว ยิ่งอ่าน ยิ่งศึกษา ยิ่งเกิดความหวงแหนในศิลปะของชาติ กอปรกับความสนใจในเรื่องปรัชญาศิลปวิทยาการเป็นพื้นฐาน ทำให้คุณเล็กเกิดแรงผลักดันที่จะคิดทำเมืองโบราณขึ้นมา โดยความตั้งใจแรกเพียงต้องการ ใช้ประโยชน์จากที่ดินขนาดใหญ่ สร้างเป็นสนามกอล์ฟที่มีขอบเขตตามรูปร่างแผนที่ประเทศไทย โดยจัดให้มีการจำลองโบราณสถาน สำคัญตามจุดต่างๆ ในพื้นที่ ให้คนได้เที่ยว ได้เห็น ได้รู้จักเท่านั้น

จากการศึกษาหาข้อมูลในรายละเอียด ทั้งส่วนรูปแบบและความหมายของสถานที่ที่จะนำมาสร้างเป็นสัญลักษณ์ คุณเล็กและครอบครัวออกเดินทางสำรวจทั่วท้องถิ่นประเทศไทย ร่วมกับเหล่านักวิชาการและที่ปรึกษา ในวันหยุดอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลากว่า 10 ปี มีการจดรายละเอียด บันทึก ถ่ายรูปสถานที่จริง เพื่อใช้อ้างอิงในการสร้างอย่างมีเป้าหมายและเป็นระบบ คุณเล็กเป็นคนชนิดที่จะทำอะไรแล้วต้อง “รู้จริง” ทำให้ได้ลงไปคลุกคลีใน การศึกษาค้นคว้าอย่างเต็มตัว ยิ่งรู้มากขึ้น ความคิด และความเข้าใจในสถานที่ก็เพิ่มมากขึ้น เกิดความซาบซึ้งในคุณค่า และเมื่อได้ออกสำรวจมากขึ้น ได้เห็นความเสื่อมโทรมขาด การดูแลรักษาของโบราณสถานหลายแห่ง จึงได้มีความคิดในการผาติกรรมสถาปัตยกรรม และการเก็บสะสมวัตถุทางชาติพันธุ์ เพื่อจัดทำพิพิธภัณฑ์ภายในเมืองโบราณขึ้นมาเพิ่มขึ้นด้วย จากเป้าหมายในการทำงานที่มากขึ้นและลึกซึ้งขึ้นนี้เอง มิติของเมืองโบราณจึงเปลี่ยนจากสถานที่เที่ยว เพื่อการหย่อนใจ มาเป็นพิพิธภัณฑ์กลางแจ้งเพื่อการศึกษาอย่างเต็มตัว

 

http://www.ancientcitygroup.net/ancientsiam/th

 

เมื่อมีการศึกษาค้นคว้าอย่างจริงจัง มีข้อมูลมากมายเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ โบราณคดี ตำนาน เรื่องราวท้องถิ่น ทั้งเอกสารและภาพถ่าย ข้อมูลต่างๆ เล่านี้จึงถูกถ่ายทอดออกมาเป็น “วารสารเมืองโบราณ” ฉบับปฐมฤกษ์ ซึ่งเริ่มวางจำหน่ายในช่วงเดือนกันยายน พ.ศ. 2517 และตลอดระยะเวลา 40 ปีที่ผ่านมา การนำเสนอภาพและบทความใน วารสารเมืองโบราณได้เปลี่ยนแปลงแนวทางหลักไปตามเงื่อนไขบริบทของแต่ละมิติเวลาอยู่เสมอ วารสารเมืองโบราณให้ความสำคัญกับการเฝ้าสังเกต รายงาน และอธิบายการเปลี่ยนแปลงของสังคมและวัฒนธรรมไทยท้องถิ่น ที่แสดงออกผ่านทางประเพณีพิธีกรรม วิธีคิด ตลอดจนการสร้างอัตลักษณ์ใหม่บนพื้นฐานเดิม ท่ามกลางกระแสโลกาภิวัตน์อันเชี่ยวกรากนี้

 

http://www.muangboranjournal.com

 

การแตกยอดทางความคิดทำให้คุณเล็กเกิดแรงบันดาลใจที่จะทำงานใหญ่อีกชิ้นหนึ่ง ปราสาทไม้สัจธรรม อาคารไม้แกะสลักทรงไทยจัตุรมุข (มหาปราสาท) ในปี พ.ศ. 2524 บอกเล่าเรื่องราวเรื่องราวของศาสนา ปรัชญา จริยธรรม อารยะธรรม วัฒนธรรมอันดีงามของชาวเอเชียตะวันออก ซึ่งสะท้อนถึงจริยะธรรม-วัฒนธรรมหน้าที่ศีลธรรมในอดีตสู่รูปองค์เทพต่างๆ ว่าเป็นสิ่งสำคัญค้ำจุนโลกในมิติด้านจิตวิญญาณและความศรัทธาอันแรงกล้าในงานศิลปะ ประติมากรรมไม้แกะสลักของปราสาทสัจธรรมสื่อถึงสิ่งก่อกำเนิดทั้งเจ็ด ได้แก่ ฟ้า ดิน พ่อ แม่ พระอาทิตย์ พระจันทร์ และดวงดาว ว่าเป็นกำเนิดของสรรพสิ่ง และเป็นแหล่งพลังงานแห่งชีวิตทั้งมวลตามธรรมชาติ แต่ท้ายที่สุดแล้ว ความว่างเปล่า คือสัจธรรมที่สูงสุด นี่คือข้อคิดจากจินตนาการของ คุณเล็ก วิริยะพันธุ์ ที่แฝงอยู่ในปราสาทไม้แกะสลักทั้งหลัง

 

 

http://www.sanctuaryoftruth.com

 

นอกจากคุณเล็กในเรื่องของศิลปะ ศาสนา ปรัชญา และประวัติศาสตร์แล้ว ท่านยังให้ความสนใจกับการศึกษาและสะสมโบราณวัตถุอย่างจริงจัง จนสามารถพูดได้ว่า สมบัติทางศิลปวัฒนธรรมที่คุณเล็กรวบรวมสะสมไว้ทั้งหมดได้มาจากความทุ่มเททั้งแรงกาย แรงใจ และแรงทรัพย์อย่างสุดกำลัง ทุกชิ้นล้วนเป็นโบราณวัตถุที่มีทางประวัติศาสตร์ครบครัน ด้วยข้อมูล รายละเอียด เป็นประโยชน์ต่อการศึกษา คุณเล็กได้ริเริ่มความคิดในเรื่องของพิพิธภัณฑ์ช้างเอราวัณเอาไว้ แต่รายละเอียดการก่อสร้างต่างๆ ท่านได้มอบหมายให้ คุณพากเพียร วิริยะพันธุ์ บุตรชายคนโตไปสานต่อ พิพิธภัณฑ์ช้างเอราวัณ นอกจากจะเป็นสถานที่จัดแสดงศิลปวัตถุที่คุณเล็กสะสมไว้เพื่อให้คนไทยได้เข้าชม แล้ว ยังเสริมวิธีการเรียนรู้เรื่องของศิลปะและศาสนา เพื่อให้คนสมัยใหม่ได้รู้จักหลักแห่งศาสนาทั้งสี่ที่ค้ำจุนโลกอยู่ตามอุดมคติที่คุณเล็กปรารถนา จะถ่ายทอดและปลูกฝังให้กับมนุษย์ร่วมโลก

 

http://www.ancientcitygroup.net/erawan/th/museum

 

ประวัติโดยสังเขป คุณเล็ก วิริยะพันธุ์

บุตรของ นายชีเซ็ง และนางเต่ง

เกิดที่จังหวัดพระนคร เมื่อปีขาล ตรงกับ พ.ศ. 2457

อายุ 17 ปี (ราว 2474) เข้าเรียนมหาวิทยาลัยเซี่ยงไฮ้ ประเทศจีน

อายุ 22 ปี (ราว 2479) กลับมาเมืองไทย รับช่วงกิจการร้านขายยาเทียนแซตึ๊ง สืบต่อจากบิดา ในระยะเวลาใกล้เคียงกันนั้น ออกหนังสือพิมพ์จีน กวงหัวป่อ ที่ถนนพาดสาย

2482 สมรสกับคุณประไพ วิริยะพานิช บุตรสาวขุนวิจารณ์พานิช (ชุ่ม) เจ้าของบริษัทวิริยะพานิช

2485 ร่วมก่อตั้งธนาคารมณฑล และทำหน้าที่เป็น "กอมประโดร์" ดูแลด้านสินเชื่อ (ภายหลังธนาคารมณฑลควบรวมกิจการกับธนาคารเกษตร และเปลี่ยนชื่อเป็นธนาคารกรุงไทย)

2490 ก่อตั้งบริษัทอาเซียพานิชการ (ต่อมาคือ บริษัทวิริยะประกันภัย)

2492 ซื้อกิจการของบริษัทธนบุรีพานิช 2493 ก่อตั้งบริษัทธนบุรีประกอบรถยนต์

2506 เริ่มการก่อสร้างที่เมืองโบราณ บางปู

2515 เปิดเมืองโบราณอย่างเป็นทางการ

2517 ก่อตั้งวารสารเมืองโบราณ

2524 เริ่มก่อสร้างปราสาทไม้ (ปราสาทสัจธรรม) ที่พัทยา

2537 เริ่มก่อสร้างพิพิธภัณฑ์ช้างเอราวัณ

ถึงแก่กรรมที่กรุงเทพฯ เมื่อ 17 พฤศจิกายน 2543